اوستاد صدیقین نشر ائتدیگی فضولی دیوانی حاققیندا
بیر «فضولیشوناس»! مصاحبهسی
آشاغیداکی مقالهنی آقای رضا همرازین رسمی سایتینا گؤندرمیشم و او محترم بو مقالهنی سایتیندا 19/9/91 تاریخینده نمایشه قویوبدور. (کلیک ائدین) بیر داها بورادا مقالهنی نقل ائدیرم.
عیسی مجیدی
چوخ عزت و احترام ایله عرض ائدیرم کی سیزین رسمی سایتینیزدا بؤیوک اوستادیمیز «دکتر حسین محمدزاده صدیق» علمی ایشلریندن بیریسی اولان «دیوان اشعار ترکی مولانا حکیم ملا محمد فضولی» کتابی بارهسینده چوخ ناشیانه، عوامانه و حتی دئیه بیلرم کی غرضورزانه بیر مصاحبه قویولوبدور. بو مصاحبهنی ترتیب ائدن تبریزده «خوار بار فروشی دادیزاده» دوکانینین رئیسی، استانبولدا ساختمان مهندسلیگی آلان آقای دادیزاده دیر کی اؤزونو فضولیشناس آدلاندیریبدیر. من بو آقای فضولیشناسین مصاحبهسینی اوخودوم. آشاغیداکی نظریمه گلنلری قیساجا یازیرام اومیدوارام کی بو یازینی اونا چاتدیراسیز و سایتیزدادا قویاسیز.
مصاحبه ائدن دئییر:
«. . . فضولی کربلا (حله) ده 970 ـنجی ایلده دونیایا گلیب، ابراهیم خانلا باغدادا گلمیش، اورادا ساکین اولوب، عؤمرونون سونلاریندادا یئنه حلللهیه قاییتمیشدیر. 963 ـینجی (هـ . ق) ایلده دونیادان کؤچموشدور.» (ص 82)
بو یازیدا بیر چوخ مهم سهولر واردیر:
1- فضولی کربلادا دوغولماییب، بلکه اوردا دفن اولوب. اوستاد صدیقین تحقیقاتیندا گؤره او «حلّه»ده دوغولوب. آتاسیدا حلّهده مفتی ایدی.
2- فضولینین دوغوم تاریخی بو یازیدا اؤلوموندن یئددی ایل سونرایا وئریلیب! حالبوکی یئنه اوستاد صدیقین تحقیقاتینا گؤره فضولی هیجری 900 ـنجو ایلده دوغولوب.
3- فضولی عؤمرونون سونلاریندا حلّهیه قاییتماییب، بلکه کربلادا قالیب و اورادا دفن اولوب. اوستاد صدیقین تحقیقاتینا گؤره، او کربلادا طاعون بلاسینا توتولموش و رحلت ائتمیشدی. (دیوان اشعار ترکی فضولی، اوستاد صدیقین مقدمهسی، ص 54).
4- ابراهیم خان آدیندا بیر آدام فضولینین حیاتیندا اولمامیشدیر. بو سؤز جعل و تحریفدیر. مصاحبه ائدن بو یالان ادعانین قایناغین گؤسترمیر.
اوستاد صدیقین تحقیقاتینا گؤره:«. . . مولانا حکیم ملا محمد بن سلیمان فضولی، هیجری 900 ـنجو ایلده دونیایا گلمیش و هیجری 963 ـنجو ایلده طاعون بلاسینا توتولموش و رحلت ائتمیشدی.» (دیوان فضولی، ص 54).
مصاحبه ائدن ادامهده دئییر:
«. . . سلطان محمد خانین دایما رکابیندا دولانارمیش . . . بیر قصیدهده او شاهی ائله بؤیودور کی اونون آدی گلنده ائله بیل پیغمبرین آدی گلیر. گرهک صلوات چئوریلسین.» (ص 82) و بونا شاهد مثال اولاراق اوستاد صدیقین ترتیب ائتدیگی «دیوان اشعار ترکی فضولی» کتابینین 135 ـنجی صحیفهسیندن بو بیتی شاهد گتیر:
معین شرع شریف نبی، محمد بیگ
کی ذکریدیر ذکر احمد مرسل. (دیوان، ص 135)
مصاحبه ائدن اولا بورادا ایکینجی مصراعی غلط ضبط ائدیب. اونون دوغروسو بئلهدیر:
کی ذکریدیر سبب ذکر احمد مرسل
ثانیاً بورادا محمد بیگ وصف اولونور. اونا پیغمبرلیک صفتی وئریلمیر. مصاحبه ائدن بوردا بیر بؤیوک سهوه دوشوبدور.
سونرا بیر بیتده شاهد گتیریر کی بئلهدیر:
نشان رونق بغداددیر بیم کیم قیلمیش
ظهور لطف مجدد خدای عزوجل. (ص 134)
یئنه بو شعریده اوستاد صدیقین ترتیب ائتدیگی «دیوان اشعار ترکی فضولی» کتابینین 134 ـنجو صحیفهسیندن نقل ائدیر. ولی غلط نقل ائدیر. دوغروسو او صحیفهده بئلهدیر:
نشان رونق بغداددیر بو کیم قیلمیش . . .
بورادا مصاحبه ائدن «بو» کلمهسینی سالماقلا، شعری پوزور. بو شعرده سلطان سلیمان یوخ، بلکه محمدبیگ وصفیندهدیر!
اوستاد صدیقین تحقیقاتینا گؤره:«سلطان سلیمان قانونی عراق عربی اله کئچیردیکدن سونرا، فضولینین وضعیتی گرگینلهشیر. بو دؤورده اونون حیاتی و معیشتی آغیر کئچیرمیش. اؤزوده بو مسأله اعتناسیز ایدی. نئجه کی «اوقاف» دان وئریلن معاشی بیر مدت کسیلدیکدن سونرا «وقفیه ایشلری اداره» سینه شکایت ائدرک دئمیشدیر:
. . . ما راتبهخواران در آل رسولیم
عمری است که این راتبه داریم مقرر . . . (دیوان، ص 54)
ولی مصاحبه ائدن ادعا ائدیرکی:«فضولی بیر دؤورده یاشاییردی کی، او دؤوره آرامیشلی بیر دؤور آدی وئرمک اولار.» (ص 82)
مصاحبه ائدهنین هم بو ادعاسی و هم ده سلطان سلیمانی پیغمبر ائتمه ادعاسی یالان و عوامانه بیر سؤزدور.
مصاحبه ائدن سونرا دئییر:«فضولینین باغداددا یاشادیغی زامان ایراندا صفویلر حکومت ائدیردیلر. بو دؤورهیه ادبیاتین ان ضعیف دؤورهسی دئمک یئرسیز دئییل!»
مصاحبه ائدهنین بو سؤزوده عوامانه بیر ادعادیر. بو دؤورده نسیمی، فضولی، حبیبی، شاه ختایی و بیرآز سونرا صائب تبریزی ظهور ائتمیشدیرلر و اتفاقا ادبیاتین چیچکلتمه دؤوروده ائله بو دؤوردور. تاریخیمیزین هئچ بیر مقطعینده ادبیات بو قدهر قوی و گوجلو اولمامیشدیر.
مصاحبه ائدن ادامهده دئییر:«اونونجو یوز ایلده موغوللار حملهسینین اثرینده بوتون علمی مجالیسین رونقدن دوشمهسی، ال ایشلری او جوملهدن کاشیکارلیق، خطاطلیق و . . . بیر سیرا فنی ایشلرین ایرهلیلمهسی او زاماندا فیکیرلرین قیسالیق و آیدیق دوشونجهلرین اولماماغینا دلالتدیر!» (ص 83)
مصاحبه ائدهنین بو سؤزلرینده فاحش غلطلر واردیر:
1- موغوللار اونونجو یوز ایلده یوخ، بلکه 606 هـ . (یئددینجی یوز ایلین اوللرینده) یعنی فضولینین ظهوروندان اوچ یوز ایل قاباق حمله ائدیبلر!
2- فنی ایشلرین ایرهلیلهمهسی فیکیرلرین قیسالیقینا دلالت ائده بیلمز. همین عصرده امیرعلیشیر نوایی و ملا جامی کیمی نهنگ عالملر و اونلاردان قاباق خواجه نصیر توسی کیمی شخصیتلر و . . . ظهور ائتمیشلر.
باشیزی نه آغریدیم، بو مصاحبه بئله سهولر، غلطلر، یالانلار و متفاضلانه سؤزلر ایله دوام ائدیر تا اوراجان کی مصاحبه ائدن آخردا خط به خط استفاده ائتدیگی اوستاد دوقتور صدیقین ترتیب ائتدیگی «دیوان اشعار ترکی فضولی» بارهسینده دئییر:«. . . ماراقلی بوراسیدی کی بو کیتابدا تصحیح اولونان بیر بیت گؤزه دهیمیر کی هئچ! بلکه اوخویانا بیر پارا چنینلیکلرده ارتیریلمیشدیر.»
مصاحبه ائدن بئله بیر یئکه ادعا ایله اوستادین بؤیوک امک و زحمتینی سؤال آلتینا آپاریر. بیز بیلیریک کی اوستادین چاپ ائتدیگی فضولی دیوانی، ایندیه قدهر ایراندا و خارجده چاپ اولان فضولی دیوانلارینین هامیسیندان مکمل، صحیح و دوغرودور. باخاق گؤرک بو یئکه دانیشماغین دلیل، ثبوت و نمونهلری نهدیر. نمونه اولاراق، 53 – نجو غزلده تخلص بیتی گتیریر:
ای فضولی من ملامت مولکونون سلطانیام
برق آهیم تاج زر، سیم سرشکیم، تخت عاج
و ادعا ائدیرکی بو گرهک «ملاحت مولکو» اولسون و اوستاد صدیقه ایراد توتورکی «. . . .بونو بیلمک گرهکدیرکی ملامتین مولکو اولماز بلکه ملاحتین مولکو اولار و فضولی بیر دئیرده دئییب:
اول پریوش کیم ملاحت مولکونون سلطانیدیر
حکم اونون حکمی دورور، فرمان اونون فرمانیدیر.
اومیدوارام آقای مصاحبه ائدهنی متوجه ائده بیلم کی شاعر بورادا «برق آه» و «سیل سرشک» دن دانیشیر و اونو سرزنش و ملامت ائدنلرین عذاب اذیتلریندن سؤز ائدیر و بئلهلیکله دئییرکی «من ملامت مولکونون سلطانیانم» نه قدهر ایستیرسیز ملامت ائدین منی. و اگر بیر یئرده بیر پریوشدن دانیشیر و اونون حکم و فرمانلاریندان سؤز ائدیر، اونو «ملاحت مولکونون سلطانی» آدلاندیریر. و اونون قارشیسیندا اؤزونو «ملامت مولکو سلطانی» ساییر.
محترم مصاحبه ائدن، مصاحبهسینین اولینده دئییرکی گویا نئچه ایل قاباق تورکیهده مهندسلیک اوخویاندا بیر گئجه بیر محفیلده فضولینین نئچه بیتینی آوازلا اوخویور و اوستادی اونا دئییر:«. . . یاخشی اوخودون، اما شعرین بعضی یئرین دورو اوخومادین. دئدیم:نه یاپیم؟ دئدی: گئت یونیورسیتهنین کیتابخاناسیندان فضولینین لیلی – مجنون منظومهسینی آل، باخ و اوخو. علاقهم اولماسایدیدا، اوستادین سؤزو منی تکلیف سالدی. او کیتابی آلیب اوخودوم و فضولینین شعرلرینی دورو اؤیرندیم!»
من اوستاد دئییلم تکلیف ائدم، اما اؤز نوبهمده بو مصاحبه ائدن قردشه دئییرم کی بو دفعه گئدیب اوستاد صدیقین کتابینی دقت ایله اوخوسون، اللشمهسین کی بنیاسرائیلی ایرادلار تاپیب، اؤز خام خیالیندا اوستادی و اونون علمی امگینی سؤال آلتینا آپارسین.
مصاحبه ائدن بعضی نقطه ویرگوللاری ایراد توتوب دوام ائدیب دئییر:
«بیر قول اوغلونو کؤنول تختینه سلطان ائتدیم» مصراعیندا اوستاد گرهک قول کلمهسینی «غول» یازهیدی و سونرا دئییر اوستاد نییه 283 ـنجو صحیفهده «قاتی» کلمهسینین معناسینی یازمامیشدیر و یا نییه «حبیبی»نی معرفی ائتمهمیشدیر. بو سؤزلر گؤستریرکی او حتی اوستادین 93 صحیفهلیک مقدمهسینیده اوخویا بیلمهمیشدیر. اگر اوخوسایدی البته کی حبیبی بارهسینده اطلاعات الده ائدردی.
حافظ دئییر:
نصحیت گوش کن جانا که از جان دوستتر دارند
جوانان سعادتمند، پند پیر دانا را
حؤرمتله
عیسی مجیدی قرهچرلو
در این وبلاگ گزارشها، مقاله ها، شعرها و تصاویر مربوط به مراسم تکریم از مقام علمی استاد زبانشناسی و ادبیات، دکتر حسین محمدزاده صدیق (در تاریخ 6 اسفند 1386- تهران، فرهنگسرای مهر در تالار معلم منطقه 19) و مراسم بزرگداشت ایشان (25 مرداد 1387- تهران، فرهنگسرای بهمن) را قرار دادم.